Του Νεκρού Αδερφού

Σημείωμα για το έργο.

Tο τραγούδι Του νεκρού αδελφού έρχεται βαθιά μέσα από την εθνική ενδοχώρα. Οι ομηρικοί και οι τραγικοί μύθοι της κλασικής εποχής περνούν – μετά τη διάσπαση της τραγωδίας σε διαλογικά και ασματικά μέρη – στην τραγική παντομίμα, το ορχηστρικό, και το μιμητικό δράμα των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, για να τους παραλάβουν ορχήστρες, τραγωδοί, ραψωδοί και μουσικοί για να δημιουργήσουν αυτό που ονομάζουμε λαϊκή παράδοση. Αυτοί θα τους διαδώσουν στους λαούς της Βυζαντινής επικράτειας και έτσι παραφθαρμένοι από τη λαϊκή επεξεργασία θα περάσουν στις τελετουργικές εκδηλώσεις του αγροτικού πληθυσμού. Με αυτό το κυτταρικό υλικό ο ανώνυμος ποιητής θα πλάσει τις παραλογές. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η πρώτη εκδοχή Του νεκρού αδελφού, πρέπει να αναζητηθεί στους χρόνους και τους χώρους της ακριτικής ποίησης (9ος μ.Χ. αιώνας).
Πρόκειται για ένα μεγάλο διαβαλκανικό θέμα - μύθο, που περιλαμβάνει όλα τα γνωρί-σματα της πολύπαθης χερσονήσου, το άγριο πάθος, την παγανιστική έξαρση, τη μανία για έρωτα και θάνατο, τον απόλυτο θρήνο. Η ελληνική θυμοσοφία θέλοντας να τονίσει μια μεγάλη, συμφορά χρησιμοποιεί την έκφραση «μάνα με τους εννιά σου γιους, τη μια σου θυγατέρα» ορμώμενη (και ας μην το γνωρίζει) από αυτό ακριβώς το μύθο.

Η διασκευή του σκηνοθέτη Σωτήρη Χατζάκη.
Η θεατρική διασκευή που έχει κάνει αυτός ο εξαιρετικός σκηνοθέτης, αποτελείται από διάσπαρτες Ελληνικές παραλλαγές της παραλογής από την κεντρική Ελλάδα την Κρήτη την Θράκη, την Μακεδονία και Βαλκανικές εκδοχές της παραλογής από τη Σερβία, την Αλβανία , την Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Τέλος συνταιριάζει αφηγήματα, λαϊκά μοιρολόγια και λαϊκά δρώμενα από όλες τις Ελληνικές εκδοχές και εδάφια των Βαλκανικών παραλογών καθώς και κατάρες, επικλήσεις , ανακαλήματα και θρηνητικά παραγγέλματα.

Η σημερινή παρουσίαση.
Σκηνοθετικά, είναι στηριγμένη στη θεατρική διασκευή του Σωτήρη Χατζάκη, υποστηριζό-μενη βεβαίως από πολύ λιγότερα πρόσωπα, και θεατρική έξαρση.
Θα προτιμούσα να το χαρακτηρίζαμε, περισσότερο θεατρικό δρώμενο, και λιγότερο θεατρι-κή παράσταση. Η ηλεκτρονικά ελεγχόμενη εικόνα, εκτός του πρακτικού λόγου –της έλλειψης χώρου, σκηνής, υλικών, και οικονομικών δυνατοτήτων - παίζει το ρόλο του από μηχανής θεού, που αναλαμβάνει να μας μεταφέρει στους διαφορετικούς χώρους του δράματος.

Η αντίληψη μου για τον τρόπο που έπρεπε να παρουσιαστεί αυτό το έργο, έφερε τους αδελ-φούς της Αρετής, να αντιπροσωπεύουν 8 φωτεινές δέσμες, για όσο χρόνο είναι ζωντανοί, ενώ θα σβήσουν όταν θα επέλθει ο θάνατός τους.

Ο Κωσταντής, το ένα από τα τρία πρωταγωνιστικά τραγικά πρόσωπα, βρίσκεται επί σκηνής για όσο διάστημα είναι στη ζωή, ενώ κινείται στο χώρο της σκιάς μετά το θάνατό του. Θα παρουσιαστεί όμως στην αδελφή του Αρετή – το δεύτερο πρωταγωνιστικό πρόσωπο του έργου - σαν ζωντανός, εξαπατώντας την, γιατί εκείνη αγνοεί τη συμφορά. Θα την οδηγήσει στη Μάνα, περνώντας διαδοχικά και από τους δυο κόσμους.
Η τραγική φιγούρα της Μάνας, θα αρνηθεί, θα πονέσει, θα δυστυχήσει και τέλος θα καταραστεί το νεκρό γιο της, θεωρώντας τον υπεύθυνο για την απώλεια του στερνού της παιδιού, που δεν είναι άλλο από την μονάκριβή της κόρη, την Αρετή.
Οι δύο χοροί, ανδρών και γυναικών, που αποτελούνται από τρία πρόσωπα ο καθένας, (ο αριθμός 3 είναι πολύ σημαντικός στην λαϊκή αλλά και θρησκευτική μας παράδοση) θα παίξουν το ρόλο της συνείδησης και των ερινυών του κάθε προσώπου, αναλόγως κάθε φορά, πως προστάζει το κείμενο.
Τέλος, οι δύο ενδιάμεσοι αφηγητές, είναι ένα εύρημα της διασκευής του Σωτήρη Χατζάκη (ο ένας εξ’ αυτών εμφανίζεται ως Λευκή γριά) τοποθετούνται στο ρόλο των ιεροπρακτών, με συνειδητό ρόλο, να συνδράμουν ο καθένας το χορό που αντιπροσωπεύει, αλλά ταυτοχρόνως να δέσουν την αφηγηματική δομή του έργου. Προς επίρρωση των λεγομένων τους (των χορών) θα θυμώσουν, θα επιβάλλουν, θα συναινέσουν μαζί τους, θα αρνηθούν μερικές φορές, αντιτιθέμενοι στην αρχική τους αποστολή.
Η ομιλία – προφορά των ομιλητών και των ηθοποιών διαφέρει από στίχο σε στίχο και αυτό συμβαίνει γιατί έχω δανειστεί αναλόγως της λυρικότητας, διαφορετικές εκδοχές του μύθου
από όσες αναφέρονται. Υπάρχουν εδάφια από μια εκδοχή της Γορτυνίας, άλλα από την Κρητική, άλλα από της Μάνης, ακόμα και από την Αθήνα.
Χρίστος Λάτσινος

Η θεατρική διασκευή Του νεκρού από τον Σωτήρη Χατζάκη κυκλοφορεί σε από τις εκδόσεις IANOS, σειρά «μικρός IANOS» 2006

ανέβηκε σε αυτή τη μορφή την περίοδο 2000-2001 από το Κ.Θ.Β.Ε.

Το έργο θα παιχτεί το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου στο Πνευματικό ''Ευανθία Καρβέλη''

Ανακοίνωση - Πρόσκληση

Το Δ.Σ. του Συλλόγου μας καλεί τα εγγεγραμμένα μέλη, αλλά και όσους θέλουν να εγγραφούν μέλη, να παρευρεθούν στην Τακτική Γενική Συνέλευση, που θα γίνει την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου και ώρα 11.00 π.μ. στο χώρο του Συλλόγου (Παλαιό 2ο Δημ. Σχολ. - Πίσω από το Δημαρχείο) με θέματα ημερήσιας διάταξης:

• Εγγραφή νέων μελών
• Απολογισμός απερχόμενου Διοικητικού Συμβουλίου
• Διενέργεια Εκλογών για την ανάδειξη νέου Δ.Σ.

Το Δ.Σ.

Εκδρομή στο καταφύγιο Παναιτωλικού

Διήμερη εκδρομή στο Καταφύγιο του Παναιτωλικού σχεδιάζει να πραγματοποιήσει ο Σύλλογός μας το Σαββατοκύριακο 24κι 25 Ιανουαρίου του 2009 με διανυκτέρευση το Σάββατο βράδυ στο καταφύγιο. Η αναχώρηση θα γίνει το Σάββατο το μεσημέρι από το Αιτωλικό με τέρμα το χωριό Περιστέρι. Το καταφύγιο απέχει από το χωριό 4 χμ. Η ανάβαση θα γίνει, γι όσους θέλουν με τα πόδια, ενώ για όσους δεν αντέχουν την πεζοπορία θα υπάρχουν και κάποια αγροτικά. Η επιστροφή θα γίνει την Κυριακή το απόγευμα. Το καταφύγιο έχει τη δυνατότηα φιλοξενίας 50 περίπου ατόμων. Για όσους θέλουν να συμμετάσχουν μπορούν να απευθύνονται στα μέλη του Συλλόγου.
Τιμή συμμετοχής: 15 ευρώ.

Του νεκρού αδερφού.

Μια νέα θατρική παράσταση ετοιμάζεται να ανεβάσει μέσα στο μήνα Φεβρουάριο η Δεύτερη Θεατρική Ομάδα του Συλλόγου μας (για την πρώτη έχουμε ήδη αναφερθεί)। Η παράσταση είναι μια διασκευή βασισμένη σε ένα δημοτικό μας τραγούδι, που συγκαταλέγεαι στις Παραλογές και στηρίχτηκε στη θεατρική μεταφορά του Σωτήρη Χατζακη. Είναι το τραγούδι ''Του Νεκρού Αδερφού''.
Η Προσαρμογή κι η επεξεργασία κειμένων, όπως και η σκηνοθεσία είναι του Χρίστου Λάτσινου .

Ο Τάσος και η Γλόλφω

Η Θεατρική μας ομάδα ξαναχτυπά.
Την ανασυστήσαμε πέρυσι, με την υπόσχεση που δώσαμε πρωτίστως στον εαυτό μας, να την διατηρήσουμε και να την κάνουμε ένα ζωντανό οργανισμό του Συλλόγου μας। Φαίνεται πως θα τα καταφέρουμε। Η ομάδα έχει ήδη διαλέξει το έργο που θα ανεβάσει το ερχόμενο καλοκαίρι, οι βασικοί ρόλοι έχουν μοιραστεί, και σύντομα θα γίνει η πρώτη μας συνάντηση - ανάγνωση του έργου. Το έργο:

Τάσος & Γκόλφω ή "Γκόλφω for ever"

όπως ονομάζεται σε αυτή του την εκδοχή। Το γνωστό βουκολικό δράμα του Σπυρίδωνα Περεσιάδη σε μορφή σάτιρας-παρωδίας, με σουρεαλιστικά στοιχεία και πιστεύουμε με πολύ, πολύ, πολύ γέλιο. Η συνταγή για μας είναι γνωστή. Θα σεβαστούμε το κείμενο και τον συγγραφέα Ντίνο Σπυρόπουλο που μας δίνει αυτή την εκδοχή και θα προσφέρουμε ψυχαγωγία με την αληθινή της έννοια। Θα δώσουμε το μήνυμα μας, θα σατιρίσουμε την επικαιρότητα και ταυτόχρονα θα στήσουμε μια παράσταση που θα έχει τα στοιχεία που μας έκαναν πέρυσι να πετύχουμε, δηλαδή πολύ δουλειά με κέφι καμωμένη, άριστες σχέσεις συνεργασίας μεταξύ όλων των συντελεστών και τον "ερασιτεχνικό μας επαγγελματισμό"। Οι ηθοποιοί: αρκετοί από την περσινή μας ομάδα (οι περισσότεροι), είναι και πάλι.

Ο Κώστας Καστανάς θα είναι φέτος στα παρασκήνια και θα δώσει σημαντική βοήθεια στον συντονισμό της προσπάθειας. Η ομάδα μας φέτος εμπλουτίζεται και με νέα παιδιά που συμμετείχαν στη Θεατρική ομάδα του Λυκείου Αιτωλικού και έτσι ο αριθμός των ηθοποιών φτάνει τους 14. Επιπλέον δημιουργούμε και την Παιδική Θεατρική μας ομάδα που για φέτος θα την εντάξουμε στην ομάδα των ενηλίκων και θα την έχουμε μαζί μας στο έργο, στο ρόλο ενός είδους χορού αρχαίας κωμωδίας. Έτσι τα φυντανάκια μας θα πάρουν το βάπτισμα του πυρός του θεατρικού σανιδιού, χωρίς να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν αμέσως ατομικούς ρόλους. Και ελπίζουμε ότι του χρόνου θα έχουν δικό τους «σανίδι». Τα μέλη της παιδικής Θεατρικής ομάδας είναι 17. Έτσι λοιπόν το σύνολο των ηθοποιών που θα βρεθούν στη σκηνή είναι 31. Επιπλέον 2-3 «αφανείς» γινόμαστε 33. Τριάντα τρείς ηθοποιοί που μαζί με τους υπόλοιπους συντελεστές θα μας μετρήσετε τελικά περίπου 40-45 ανθρώπους που θα δουλέψουμε όλο το χειμώνα για αυτή τη παράσταση, με σκοπό εκτός των δύο παραστάσεων που προγραμματίζουμε να δώσουμε εδώ στο Αιτωλικό να φύγουμε και εκτός ορίων Δήμου η και του νομού ακόμα. Και αυτό είναι κάτι για το οποίο δουλεύουμε από τώρα. Μερικοί από τους υπόλοιπους συντελεστές: ο Χρίστος Λάτσινος, που με την οργανωτική του ικανότητα και την σκηνοθετική του ματιά δημιούργησε αυτήν την ομάδα. Ο Μιχάλης Κότσαρης, σχεδιάζει τα κουστούμια και στήνει το σκηνικό. Ο Δημήτρης Νικολάου, ο μαέστρος της καινούργιας μας χορωδίας, ο Αντώνης Χαραλάμπους και ο Γρηγόρης Ευαγγελινός κουρδίζουν τα όργανά τους για να ηχογραφήσουν τη μουσική της παράστασης και ίσως να τη συνοδέψουν και ζωντανά. Ο Γιώργος Κομζιάς ''ξεσκονίζει'' παραδοσιακούς και σύγχρονους χορούς για να τους διδάξει στα πιτσιρίκια μας. Ο Πάνος Ακρίδας ζεσταίνει τα μηχανήματά του και ψάχνει για τα κατάλληλα μικρόφωνα. Ο Δημητράκης Ακρίδας δοκιμάζει τα φώτα ο Γιώργος Σφυρής συγκεντρώνει τα εργαλεία του και άλλοι πολλοί εργάζονται ήδη παράλληλα. Ηθοποιοί, χορός, τραγούδι, φώτα και μουσική συνθέτουν όπως καταλάβατε τη εκκο-λαπτόμενη παράστασή μας. Κάντε λοιπόν υπομονή μέχρι το καλοκαίρι και εμείς θα είμαστε εκεί. Σας υποσχόμαστε να σας κρατάμε ενήμερους γύρω από την προσπάθειά μας και το πώς εξελίσσεται, να σας τροφοδοτούμε με υλικό, όταν υπάρχει, π.χ. με το σήμα της παράστασης, φωτογραφίες από τα σχέδια του σκηνικού η των κουστουμιών, ατάκες και ανέκδοτα που θα προκύπτουν μέσα από τις πρόβες μας, σκηνές ή ατάκες που ίσως προσθέσουμε βάσει της επικαιρότητας και οτιδήποτε άλλο. Προσκαλούμε τέλος όλους όσους θα ήθελαν με οποιονδήποτε τρόπο να συμμετέχουν - γιατί δεν είναι καθόλου αργά - να επικοινωνήσουν μαζί μας

Μουσείο Βάσως Κατράκη

Βάσω Κατράκη
Αυτοβιογραφικό σημείωμα
Γεννήθηκα στο Αιτωλικό του Μεσολογγίου.
Το Αιτωλικό είναι ένα μικρό νησάκι, που το συνδέουνε με τη στεριά δυο μακρυά πέτρινα γεφύρια με πολλές μικρές τοξοτές καμάρες. Το σπίτι μας ήτανε σχεδόν όλο μέσα στη θάλασσα και στη γειτονιά καθότανε όλο ψαράδες. ‘Ενα ξυπόλυτο μελισσολόι τριγύριζε ολοήμερα, με τις γυναίκες τους συνέχεια γκαστρωμένες και τα παιδιά , μπακανιασμένα από την ελονοσία.
Ο πατέρας μου λεγότανε Γιώργης Λεονάρδος κι ήτανε κτηματίας, μα περισσότερο τραγουδούσε κι έψελνε στην εκκλησία με μια σπάνια ωραία, ζεστή φωνή. Όταν τραγουδούσε μαζευόντανε κόσμος και κοσμάκης σπίτι μας για να τον ακούσει.
Η μανούλα μου ύφαινε ολοκέντητα λεπτά μεταξωτά και μπαμπακερά και πολύχρωμα μάλλινα κιλίμια. Είχε πάρει κι ένα χρυσό βραβείο σε μια Διεθνή Έκθεση στο Παρίσι.
Τα δυο μου αδέρφια, ήτανε μεγαλύτερα από μας τα κορίτσια. Ο μεγάλος, φοιτητής τότε της φιλολογίας μας έφερνε από την Αθήνα ένα μαγικό για μας κόσμο. Παληά βιβλία με χρωματιστές χαλκογραφίες και ξυλογραφίες, χρωματιστές εικόνες και χαλκομανίες, μπογιές και πινέλα και δεν άφηνε παλιατζίδικο της Αθήνας αγύριστο. Ο μικρότερος, ό,τι έβλεπε το μάτι του τόκαναν τα χέρια του και μαζί με όλα, ζωγραφίζανε κιόλας και οι δυό τους.
Γύρω-γύρω από τη μικρή μας θάλασσα ήτανε η έξοχή, γεμάτη ελιές, χωράφια καρπερά, μποστάνια, καπνοτόπια, σιτηρά. Μια ζωή στη στεργιά και στη θάλασσα, γεμάτη ιδρώτα και μόχθο.
Μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον μεγάλωσα. Διάβαζα βιβλία και βιβλία πούχε ο αδερφός μου κι οι φίλοι μας. Μ’ άρεσε πολύ το διάβασμα και πιο πολύ ή ποίηση. Κοντά στ’ αδέρφια μου ζωγράφιζα κι εγώ.
Κρυφά, ονειρευόμουνα να γίνω ζωγράφος, μα μου φαινόντανε τόσο απίστευτα μεγάλο που δεν μπορούσε λογικά να χωρέσει στο μυαλό μου. Ό, τι έβλεπα, έλεγα:
— Εγώ αυτό μπορώ να το κάνω!
Και πολλές φορές έβαζα τον εαυτό μου σε δοκιμασία. Δεν ήξερα ακόμα ότι, άλλο πράμα είναι η Τέχνη. Και μια μέρα, σφηνώθηκε ξαφνικά στο μυαλό μου ένα ερώτημα. Κι αν γίνω ζωγράφος;
Πώς έγινε έτσι άξαφνα αυτό, δεν το κατάλαβα. Χίλιες καμπάνες χτυπήσανε μέσα μου, κι έχασα τον κόσμο. Από τότε, δεν είχα τίποτε άλλο στο μυαλό μου νύχτα και μέρα.
Μα χίλιες δυο αναποδιές ξεφυτρώσανε, και ξαφνικά, ο πατέρας μου αρρώστησε βαριά κι έπεσε πολύ πίκρα και θλίψη στο σπίτι μας, πού κράτησε 7 ολόκληρα χρόνια.
Και κάποια μέρα, αφού πέθανε ο πατέρας μου, ξεκίνησα για την Αθήνα μην ξέροντας ακριβώς τι θα κάνω.
Πήγα στη Σχολή Καλών Τεχνών, κι έμαθα πώς σε λίγες μέρες θ’ αρχίζανε οι εξετάσεις. Αμέσως έτρεξα και γράφτηκα στη Σχολή. Έδωσα εξετάσεις.
Στη Σχολή Καλών Τεχνών είχα Καθηγητές τον Παρθένη στη Ζωγραφική και τον Κεφαλληνό στη Χαρακτική.
Πήρα το Δίπλωμα της Σχολής το 1940 με μια τρίμηνη υποτροφία στη Ζωγραφική για τα νησιά και ένα βραβείο και δυο επαίνους στη Χαρακτική.
Μετά αμέσως πόλεμος, κατοχή, πείνα, αντίσταση, και μετά πάλι εμφύλιος πόλεμος, πάλι σκοτωμοί άδικοι κι ακατονόμαστοι, εξορίες, φυλακές, όλα τα δεινά της Πατρίδας περάσανε από της δικής μου γενιάς τις πλάτες.
Έκανα πολλά ταξίδια σε πολλές Ευρωπαϊκές πόλεις, είδα πολλά Μουσεία και Πινακοθήκες.
Το 1955 έκαμα την πρώτη μου έκθεση।

Οπτικοακουστικό υλικό από την εκπομπή της ΕΡΤ "ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ"

Εικαστικό Κέντρο Χαρακτικής

Μουσείο "Βάσω Κατράκη"

Ημέρες - Ώρες Επίσκεψης:

Καθημερινά:10:00 - 14:30
Σαββατοκύριακα: 11:00 - 13:00.
Τρίτη κλειστά.

Διαμαρτυρία Συλλόγου

Το Δ.Σ. του Πολιτιστικού & Μορφωτικού Συλλόγου "ΤΟ ΑΙΤΩΛΙΚΟ" στη συνεδρία, που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2008, αποφάσισε να μη συμμετάσχει για φέτος στις γιορτές για την επέτειο της μάχης του ΝΤΟΛΜΑ, αν δε σταματήσει το έργο που βεβηλώνει το μαρτυρικό χώρο και δεν απομακρυνθούν άμεσα οι σωλήνες λυμάτων από το βιολογικό καθαρισμό, που έχουν τοποθετηθεί πάνω στην Ξέρα, σημείο που έλαβε χώρα η ιστορική μάχη.
Το Δ.Σ.

Η Λαϊκή βραδιά με την ορχήστρα της Φόνης Μπότα

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα ३ Νοεμβρίου η λαϊκή βραδιά που διοργανώθηκε από τον Πολιτιστικό και Μορφωτικό Σύλλογο ''ΤΟ ΑΙΤΩΛΙΚΟ'' και το Σύλλογο Λαογραφικού Μουσείου Γυναικών Αιτωλικού στο Κέντρο ΜΙΚΡΗ ΒΕΝΕΤΙΑ. Η συμπατριώτισσά μας ΦΟΝΗ ΜΠΟΤΑ κατέπληξε τους παρευρισκόμενους με την εκπληκτική ερμηνεία των τραγουδιών. Μέσα σε μία κατάμεστη αίθουσα η καταπλητκτική φωνή της ΦΟΝΗΣ και το προσεγμένο ρεπερτόριο μάγεψε τους πάντες. Το κέφι άναψε από πολύ νωρίς για να κρατήσει μέχρι αργά τα μεσάνυχτα. Την εκδήλωση προλόγισαν ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Γεώργιος Κομζιάς και η Πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών κα Γίτσα Λεονάρδου. Ένα σύντομο βιογραφικό της ΦΟΝΗΣ διαβάστηκε από τον Γιάννη Λουκά, Ταμία του Συλλόγου μας. Η προσέλευση του κόσμου, αν και η επιλογή της ημέρας ήταν αποτρεπτική, ήταν πέρα από τα αναμενόμενα. Τους ευχαριστούμε όλους για την τιμή που μας κάνανε.

Ρεμπέτικη βραδυά

Τη Δευτέρα 3 Νοεμβρίου 2008, ο Πολιτιστικός & Μορφωτικός Σύλλογος ''Το Αιτωλικό'' διοργανώνει, σε συνεργασία με το Σύλλογο Λαογραφικού Μουσείου Γυναικών Αιτωλικού, μουσική βραδυά με την ορχήστρα της Αιτωλικιώτισσας ΦΟΝΗΣ ΜΠΟΤΑ.

Την ορχήστρα αποτελούν οι:

ΦΟΝΗ ΜΠΟΤΑ, τραγούδι - κιθάρα
Λαμπίρης Σωτήρης, μπουζούκι - τραγούδι
Νίκας Σπύρος, ακορντεόν
Ερασμία, τουμπερλέκι

Η εκδήλωση θα ξεκινήσει στις 8.30 μ.μ.
Τιμή εισόδου: 18 ευρώ

(Η Τιμή περιλαμβάνει φαγητό και κρασί)

Το Πανηγύρι της Αγι' - Αγάθης

(Αιτωλικό 23 Αυγούστου)

1. Το Αιτωλικό.
Ανάμεσα στην ειδυλλιακή έκταση, που δημιουργεί το αδέλφωμα του ‘’κοιμισμένου νερού‘’ της λιμνοθάλασσας του Αιτωλικού με τα τενάγη του Μεσολογγίου, βρίσκεται θεμελιωμένη και συμμαζωγμένη πάνω στο ένα και μοναδικό νησάκι, χτισμένη στενάχωρα από τη μια του άκρη στην άλλη, μια πολιτεία που όμοιά της δεν απαντιέται πουθενά σ’ όλο το μήκος και το πλάτος της ελληνικής γης, το Αιτωλικό। Δυο πέτρινα, με γραφικές καμάρες, γεφύρια, απλώνονται σα ‘’δυο μεγάλα χέρια‘’ για να το κρατήσουν και να το ενώσουν με τις δυο αντικρινές στεριές, την ανατολική και τη δυτική. Κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός της πόλης είναι το Πανηγύρι της Αγι’ - Αγάθης, κατά τη διάρκεια του οποίου αναβιώνουν σημαντικά ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία, που διατηρούνται μέχρι σήμερα ανόθευτα.

2. Το Πανηγύρι της Αγι’ – Αγάθης

Σ' αφήνω την καληνυχτιά
Αγι’- Αγάθη μου γλυκιά.
Ρίχνω και μια κουμπουριά
να πέσουν τ’ άρματα,
γεια σου, Αρχόντισσα Κυρά!

2.1. Γενικά.
Κάθε καλοκαίρι, στην καρδιά ακριβώς του Αυγούστου, το Αιτωλικό, απ’ άκρη σ’ άκρη, ζει και αναπνέει στους ρυθμούς του ζουρνά και του νταουλιού. Οι Αιτωλικιώτες γιορτάζουν την Αγι’- Αγάθη τους και πανηγυρίζουν. Ένα πανηγύρι με πολύ σύνθετο χαρακτήρα, όπου το θρησκευτικό στοιχείο συνυφαίνεται με το ιστορικό, το κοινωνικό και το συμβολικό. Μια ολάκερη παράδοση που κρατά και αντιστέκεται ακόμη πεισματικά στον φθοροποιό χρόνο και στα ξενόφερτα πολιτισμικά στοιχεία. Χαρακτηριστικό του η ιδιαίτερη τελετουργία και ο τόσο αναπαραστατικός χαρακτήρας του.

2.2. Ιστορικά στοιχεία

Από πλευράς γένεσής του λογίζεται ως το παλαιότερο και ιστορικότερο, με τη μορφή αυτή, πανηγύρι της Κάτω Αιτωλίας. Σύμφωνα με την παράδοση είναι η συνέχεια ενός άλλο μεγάλου πανηγυριού, αυτό της Ψηλής Παναγιάς, με καθαρά θρησκευτικό χαρακτήρα, του οποίου οι ρίζες χάνονται στην άχλη της ιστορίας και που γινόταν στις 23 Αυγούστου στην ομώνυμη κορυφή του Ζυγού.Ο ιστορικός χαρακτήρας προστέθηκε στο πανηγύρι το 1835 προκειμένου να τιμηθούν όσοι έπεσαν στον επαναστατικό αγώνα του Αιτωλικού. Για το σκοπό αυτό καθιερώθηκαν αναμνηστικές γιορτές με αρματωμένους στους χώρους εκείνους που διαδραματίστηκαν τα σημαντικότερα γεγονότα της τοπικής ιστορίας. Το γεγονός το οποίο συνδέει τον τόπο με την τέλεση του πανηγυριού έχει σχέση με την πτώση του Αιτωλικού.Μετά την πτώση του Ντολμά, στις 28 του Φλεβάρη του 1826, και λίγο πριν το Αιτωλικό πέσει στα χέρια του Ιμπραήμ, τα γυναικόπαιδα, για να γλιτώσουν, μεταφέρθηκαν με γαϊτες στη βόρεια πλευρά της λιμνοθάλασσας του Αιτωλικού και εκεί λίγο πιο κάτω από το σημερινό εκκλησάκι της Αγι’ - Αγάθης, προδομένα από τα κλάματα των μωρών έπεσαν στα χέρια των Τούρκων. Σε ανάμνηση, λοιπόν, αυτού του γεγονότος αποφάσισαν μεταξύ των άλλων εκδηλώσεων να ανεβαίνουν και να πανηγυρίζουν και στο σημερινό εκκλησάκι της Αγι’ – Αγάθης, χτισμένο περίπου γύρω στο 1840.

2.3. Η οργάνωση του πανηγυριού

Η ψυχή του πανηγυριού και ο κορμός, γύρω από τον οποίο πλέκεται αυτό, είναι οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι, που συμμετέχουν στο πανηγύρι κατά παρέες, ολιγομελείς, δηλαδή, και με στρατιωτική πειθαρχία ομάδες, αποτελούμενες από 15 έως 20 άτομα, οργανωμένες σύμφωνα με τα πρότυπα των κλέφτικων ομάδων του ’21. Η κάθε μια έχει τον αρχηγό της, τον καπετάνιο, τον πρώτο μεταξύ των ίσων.Οι αρματωμένοι συμμετέχουν ντυμένοι όπως οι παλιοί κλέφτες κι οι αγωνιστές του ’21. Σφίγγουν στη μέση τη χιονάτη φουστανέλα, φορούν γιλέκο χρυσοκέντητο και βάζουν στο κεφάλι χρυσοκεντημένη σκούφια. Έχουν τσαρούχια με πλουμιστά γαντζούδια, κρεμούν ασημένιες παλάσκες, κιουστέκια και ασημοσουγιές και φέρνουν όπλα: καριοφίλια, κουμπούρες, μαχαίρια και γιαταγάνια. Οι έφιπποι ή καβαλαραίοι, δίνουν ζωντάνια στο πανηγύρι ιππεύοντας περήφανα άλογα.
2.4. Το πανηγύρι σήμερα
Το πανηγύρι στο Αιτωλικό κορυφώνεται στις 23 Αυγούστου αλλά η προετοιμασία του αρχίζει από το δεκαπενταύγουστο. Την ημέρα αυτή συγκροτούνται οι παρέες και οι πανηγυριστές βάζουν το ‘’ρεφενέ‘’, τα χρήματα δηλαδή που θα χρειαστούν, για να καλυφθούν τα έξοδα τις παρέας. Το γλέντι, στους ήχους του ζουρνά και του νταουλιού, διαρκεί όλη τη μέρα και όλο το βράδυ με μια ανάπαυλα το απόγευμα.Στο διάστημα, που μεσολαβεί από τις 16 έως τις 19 Αυγούστου, οι παρέες κάνουν τις τελικές ετοιμασίες.Στις 20 Αυγούστου το πανηγύρι αρχίζει. Οι παρέες, κατά το βραδάκι, συγκεντρώνονται στα στέκια τους για το ολονύχτιο γλέντι. Αυτή τη μέρα βάζουν στα τραπέζια τους τα ‘’αγκωνάρια‘’, όπως συνηθίζουν να αποκαλούν το γλυκό ριβανί.Στις 21 Αυγούστου και από νωρίς το πρωί γίνεται το αρμάτωμα και η μάζωξη των αρματωμένων. Ο καπετάνιος συνοδευόμενος από τη ζυγιά περιδιαβαίνει τα σπίτια των αρματωμένων και συγκεντρώνει έτσι την παρέα του. Αφού όλοι μαζί γυρίσουν στα σοκάκια του Αιτωλικού καταλήγουν το μεσημέρι στο στέκι τους για φαγητό. Το απόγευμα τις ίδιας ημέρας όλες οι παρέες συγκεντρώνονται μπροστά στο ναό της Παναγίας και αφού προσκυνήσουν αναχωρούν για το εξωκλήσι της Αγι’- Αγάθης.Εκεί παραμένουν γλεντώντας μέχρι το μεσημέρι της 23ης Αυγούστου. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας συγκεντρώνονται στο Σταθμό Αιτωλικού και από εκεί, σε παράταξη, πομπικά, πρώτα οι Αρματωμένοι και ύστερα οι έφιπποι, κάνουν πανηγυρική είσοδο στο Αιτωλικό. Πλήθος κόσμου περιμένει να τους υποδεχτεί και να τους καμαρώσει. Όλοι μαζί καταλήγουν στην κεντρική πλατεία για τον καθιερωμένο χορό των αρματωμένων. Αυτή τη νύχτα το Αιτωλικό απ’ άκρη σ’ άκρη γλεντάει. Το γλέντι θα συνεχιστεί και το επόμενο βράδυ, στις 24 Αυγούστου.Το πανηγύρι τελειώνει με την καθιερωμένη Μπαντονάδα στα στενά του Αιτωλικού. Αρματωμένοι και φίλοι χαιρετιούνται, ανταλλάσσουν ευχές, ασπάζονται ο ένας τον άλλον και χωρίζουν. Το πανηγύρι τελειώνει όχι μόνο γι’ αυτούς αλλά και για όλο το Αιτωλικό. Λίγο πριν χωρίσουν δε ξεχνούν να αναφερθούν και στην Αγι’- Αγάθη κι όλοι μαζί τραγουδούν:

Σου αφήνω την καληνυχτιά
Αγι’- Αγάθη μου γλυκιά.
Ρίχνω και μια κουμπουριά.
κάτω τ’ άρματα…. ‘’

Από το βιβλίο του Γ.Χ.Κομζιά, ‘’Το πανηγύρι της Αγι’ – Αγάθης‘’ , Αιτωλικό 1999